24 godziny bezpłatnego dostępu próbnego — pełna baza pytań.

Sprawdź
· 8 min czytania

Masy, wymiary i naciski osi — limity i kary dla przewoźnika

DMC zespołu 40 t, nacisk osi napędowej 11,5 t, długość 16,5 i 18,75 m, szerokość 2,55 m, pojazdy nienormatywne i zezwolenia kategorii I–V, kary z Prawa o ruchu drogowym i ustawy o transporcie drogowym. Egzamin CKZ, moduł G.

Autor: Redakcja egzaminckz.pl · Stan prawny na 14 listopada 2026

#masy-i-wymiary#naciski-osi#pojazdy-nienormatywne#moduł-G

Zespół pojazdów o co najmniej 5 osiach (np. ciągnik siodłowy z naczepą) może mieć dopuszczalną masę całkowitą 40 t, nacisk pojedynczej osi napędowej do 11,5 t, długość (pojazd członowy) 16,5 m i szerokość 2,55 m. Wartości te wynikają z dyrektywy Rady 96/53/WE, a w Polsce z rozporządzenia w sprawie warunków technicznych pojazdów i ustawy o drogach publicznych. Pojazd, który przekracza dopuszczalne wymiary, masę albo naciski osi, jest pojazdem nienormatywnym i potrzebuje zezwolenia.

To temat modułu G egzaminu CKZ (normy techniczne i eksploatacja). W zadaniach praktycznych pojawia się przy planowaniu przewozu i doborze pojazdu do ładunku.

Masa, nacisk, ładowność — pojęcia

  • Dopuszczalna masa całkowita (DMC) — największa masa pojazdu z ładunkiem i osobami, dopuszczona do ruchu (wynika z przepisów i dowodu rejestracyjnego).
  • Rzeczywista masa całkowita (RMC) — masa pojazdu w danej chwili, z ładunkiem, kierowcą i paliwem.
  • Ładowność — DMC minus masa własna.
  • Nacisk osi — część masy pojazdu przenoszona na drogę przez jedną oś (albo grupę osi).

Częsta pułapka: pojazd może mieścić się w DMC, a jednocześnie przekraczać nacisk osi — np. przy źle rozmieszczonym ładunku. Dlatego plan załadunku dotyczy nie tylko mocowania (Mocowanie ładunku), ale też rozkładu masy.

Dopuszczalne wymiary

PojazdLimit
Szerokość — pojazdy ogólnie2,55 m
Szerokość — nadwozie do przewozu towarów w określonej temperaturze (ściany boczne z izolacją ≥ 45 mm)2,60 m
Wysokość4,00 m
Długość — pojazd samochodowy (poza autobusem), przyczepa12,00 m
Długość — pojazd członowy (ciągnik siodłowy + naczepa)16,50 m
Długość — zespół: pojazd silnikowy + przyczepa18,75 m
Długość — autobus przegubowy18,75 m

Przepisy pozwalają przekroczyć długość o homologowane urządzenia aerodynamiczne montowane z tyłu i o wyprofilowane kabiny — pod warunkami technicznymi z rozporządzenia (wynika to ze zmian w dyrektywie 96/53/WE wprowadzonych dyrektywą 2015/719). Pojazd członowy przewożący w transporcie intermodalnym kontenery lub nadwozia wymienne o długości do 45 stóp może być dłuższy o 0,15 m.

Dopuszczalne masy całkowite (wybrane)

Pojazd / zespółDMC
Pojazd samochodowy 2-osiowy (poza autobusem)18 t
Pojazd samochodowy 3-osiowy25 t (26 t przy osi napędowej z kołami bliźniaczymi i zawieszeniem pneumatycznym lub równoważnym)
Pojazd samochodowy o więcej niż 3 osiach32 t
Pojazd członowy 4-osiowy (ciągnik 2-osiowy + naczepa 2-osiowa)36 t (38 t w niektórych konfiguracjach z zawieszeniem pneumatycznym)
Zespół o co najmniej 5 osiach40 t
Pojazd członowy 5- lub 6-osiowy (ciągnik 3-osiowy + naczepa 2- lub 3-osiowa) przewożący w transporcie intermodalnym kontenery lub nadwozia wymienne do 45 stóp44 t

Dla pojazdów zasilanych paliwami alternatywnymi i bezemisyjnych DMC może być powiększona (np. pojazd 2-osiowy: o 1 t przy paliwie alternatywnym, o 2 t przy pojeździe bezemisyjnym) — to kompensacja masy baterii lub zbiorników.

Dopuszczalne naciski osi

OśNacisk
Pojedyncza oś nienapędowa10 t
Pojedyncza oś napędowa11,5 t
Podwójna oś przyczepy/naczepy, rozstaw 1,3–1,8 m18 t
Potrójna oś przyczepy/naczepy, rozstaw powyżej 1,3 do 1,4 m24 t

Polska — 11,5 t na drogach publicznych. Od 2021 r. (zmiana ustawy o drogach publicznych z 18 grudnia 2020 r., w życie w marcu 2021 r.) po drogach publicznych co do zasady mogą jeździć pojazdy o nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t (art. 41 ust. 1). Wyjątki:

  • zarządca drogi może wprowadzić zakaz ruchu pojazdów o nacisku osi powyżej 10 t albo 8 t znakiem drogowym (np. B-19 „zakaz wjazdu pojazdów o nacisku osi większym niż … t”), a rada gminy — ustanowić taką strefę uchwałą (art. 41 ust. 2–3),
  • na drogach o nawierzchni innej niż bitumiczna, betonowa, kamienna lub klinkierowa (np. gruntowych) dopuszczalny nacisk to 8 t (art. 41b).

Za naruszenie takiego ograniczenia nakłada się karę z art. 41d ustawy o drogach publicznych: 3 000 zł (przekroczenie do 10%), 6 000 zł (powyżej 10% do 20%) albo 10 000 zł (powyżej 20%).

Pojazd nienormatywny i zezwolenia

Pojazd nienormatywny to taki, którego naciski osi, masa albo wymiary (z ładunkiem albo bez) są większe od dopuszczalnych. Jego ruch wymaga zezwolenia na przejazd odpowiedniej kategorii i przestrzegania warunków przejazdu (art. 64 Prawa o ruchu drogowym). Od 2021 r. obowiązuje pięć kategorii:

KategoriaDla jakich przejazdówKto wydaje
Ipojazdy wolnobieżne, ciągniki rolnicze i ich zespołystarosta
IImasa i naciski osi w normie; szerokość do 3,2 m, długość do 15 m (pojazd) / 23 m (zespół), wysokość do 4,3 m; drogi publicznestarosta
IIImasa i naciski osi w normie; szerokość do 3,4 m, długość do 15 / 23 m (30 m przy zespole o skrętnych osiach), wysokość do 4,3 m; drogi krajowe (oraz pojazdy i drogi z kategorii II)Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad
IVnaciski osi w normie, rzeczywista masa całkowita do 60 t; szerokość do 3,4 m (4 m na dwujezdniowych drogach klasy A i S), długość jak w kategorii III, wysokość do 4,3 m; drogi publiczneGeneralny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad
Vprzejazdy niemożliwe na podstawie kategorii I–IV; jednokrotny lub wielokrotny przejazd po trasie wyznaczonej w zezwoleniuGeneralny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad (w granicach miasta na prawach powiatu, poza autostradą i drogą ekspresową — prezydent miasta)

Zezwolenia kategorii II i III przy wjeździe do Polski wydaje także naczelnik urzędu celno-skarbowego. Przy kategorii IV przejazd przez most lub wiadukt wymaga zawiadomienia zarządcy drogi, a zezwolenie kategorii V wydaje się m.in. pod warunkiem, że ładunek jest niepodzielny i zarządcy dróg na trasie uzgodnili przejazd (art. 64c–64d).

Ładunek podzielny (np. kruszywo, drewno) nie może być przewożony pojazdem nienormatywnym — wyjątkiem są tylko pojazdy jeżdżące na podstawie zezwolenia kategorii I (art. 64 ust. 2). Przeładowanie ładunkiem podzielnym to po prostu naruszenie.

Kary za przejazd bez zezwolenia

Kary za przejazd pojazdu nienormatywnego bez zezwolenia albo niezgodnie z jego warunkami określa art. 140ab Prawa o ruchu drogowym:

NaruszenieKara
Brak zezwolenia kategorii I1 500 zł
Brak zezwolenia kategorii II–IV5 000 zł
Brak zezwolenia kategorii V — przekroczenie do 10%6 000 zł
— powyżej 10% do 20%10 000 zł
— powyżej 20%15 000 zł
Przejazd przez most lub wiadukt bez potwierdzonego zawiadomienia zarządcy drogi5 000 zł
Przejazd przez most lub wiadukt niezgodnie z warunkami zarządcy3 000 zł
Przejazd przez most lub wiadukt mimo sprzeciwu zarządcy6 000 zł
Niedotrzymanie warunków przejazdu z zezwolenia kategorii V (innych niż parametry pojazdu)2 000 zł

Przewóz ładunku podzielnego pojazdem nienormatywnym karze się jak przejazd bez zezwolenia (art. 140ab ust. 2). Osobne kary dotyczą pilotowania (np. 3 000 zł za brak wymaganej liczby pojazdów pilotujących).

Niezależnie od tego ustawa o transporcie drogowym przewiduje dla przewoźnika kary za dopuszczenie do przewozu pojazdem, którego DMC została przekroczona (załącznik nr 3, lp. 10.1–10.2): przy pojazdach powyżej 12 t — od 1 000 zł (przekroczenie poniżej 5%) do 10 000 zł (co najmniej 20%); przy pojazdach powyżej 3,5 t do 12 t — od 500 zł do 5 000 zł. Ten sam załącznik zawiera kary za przekroczenie dopuszczalnej długości i szerokości (lp. 10.3–10.4).

Kto płaci karę

Karę z art. 140aa Prawa o ruchu drogowym nakłada się na podmiot wykonujący przejazd. Karę można też nałożyć na podmiot wykonujący czynności ładunkowe, jeżeli załadował pojazd tak, że przekroczono wymiary, naciski lub masę, oraz na organizatora transportu, nadawcę, odbiorcę lub spedytora — w obu przypadkach, jeżeli okoliczności lub dowody wskazują, że miał wpływ na naruszenie albo się na nie godził (art. 140aa ust. 3). Decyzję wydaje organ, który przeprowadził kontrolę (Policja, ITD, Straż Graniczna, naczelnik urzędu celno-skarbowego albo zarządca drogi).

Postępowania wobec podmiotu wykonującego przejazd nie wszczyna się (albo się je umarza), jeżeli dochował należytej staranności lub nie miał wpływu na naruszenie (art. 140aa ust. 4 pkt 1). Szczególny wyjątek dotyczy ładunków sypkich i drewna: jeżeli rzeczywista masa całkowita nie przekracza dopuszczalnej, a przekroczony jest tylko nacisk osi, kary się nie nakłada (art. 140aa ust. 4 pkt 2) — masa takiego ładunku przemieszcza się w trakcie jazdy.

Kontrola mas i wymiarów

Masę i naciski kontrolują m.in. ITD, Policja, Straż Graniczna i Służba Celno-Skarbowa — na wagach przenośnych i stacjonarnych punktach ważenia. Systemy preselekcji (WIM — weigh-in-motion) wskazują pojazdy, które prawdopodobnie są przeciążone; podstawą ustaleń jest ważenie w ramach kontroli.

Jakie inne naruszenia ITD sprawdza na drodze i jakie kary z nich wynikają, opisujemy w artykule 10 naruszeń, które sprawdza ITD.

Co z tego na egzamin CKZ

Przy powtórce sprawdź, czy pamiętasz:

  • DMC zespołu co najmniej 5-osiowego: 40 t (44 t — ciągnik 3-osiowy z naczepą w transporcie intermodalnym kontenerów do 45 stóp),
  • nacisk osi napędowej: 11,5 t, pojedyncza oś nienapędowa: 10 t,
  • wymiary: 2,55 m / 2,60 m (chłodnie) / 4 m / 12 m / 16,5 m / 18,75 m,
  • kategorie zezwoleń I–V i kto je wydaje (starosta — I i II, GDDKiA — III–V),
  • kogo można ukarać za przeładowanie (przewoźnik, a także załadowca, nadawca, odbiorca, spedytor — jeśli miał wpływ albo się godził).

Przećwicz moduł G bazy pytań.

Najczęstsze pytania

Czy zestaw 40 t może jechać drogą gminną? Co do zasady tak — nacisk 11,5 t na oś napędową jest dopuszczalny na drogach publicznych. Wyjątki: zarządca drogi wprowadził zakaz (np. znak B-19 dla nacisku osi albo B-18 dla rzeczywistej masy całkowitej), gmina ustanowiła strefę ograniczonego nacisku albo droga ma nawierzchnię gruntową (limit 8 t).

Czy przekroczenie nacisku osi przy zachowanej DMC to naruszenie? Tak, pojazd jest wtedy nienormatywny. Wyjątek od kary dotyczy ładunków sypkich i drewna, jeżeli rzeczywista masa całkowita nie przekracza dopuszczalnej.

Ile szerokości może mieć chłodnia? 2,60 m, jeżeli każda ze ścian bocznych nadwozia wraz z izolacją ma co najmniej 45 mm grubości. Zob. też Umowa ATP.

Ten temat należy do modułu G egzaminu CKZ (Normy techniczne i techniczne aspekty działalności). Sprawdź się na pytaniach z modułu G albo rozwiąż darmowy test CKZ online (64 pytania, jak na egzaminie ITS). Pełne przygotowanie do egzaminu CKZ przewoźnika obejmuje testy ze wszystkich modułów i zadania praktyczne.

Przygotuj się do egzaminu CKZ

Baza ma 9 działów: 8 modułów egzaminu (A–H) i dział O z pytaniami specyficznymi dla przewozu osób. Do tego zadania praktyczne z czasu pracy i kosztów.

Zobacz bazę pytań