Kontrola ITD w firmie i na drodze — kto kontroluje, kto płaci, jak się odwołać
Kto kontroluje przewoźników, czym różni się kontrola drogowa od kontroli w przedsiębiorstwie, kiedy karę płaci załadowca lub spedytor, kiedy kary się nie nakłada i jak odwołać się od decyzji. Egzamin CKZ, moduły F i C.
Autor: Redakcja egzaminckz.pl · Stan prawny na 14 listopada 2026
Za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego przewoźnik płaci karę pieniężną od 50 do 12 000 zł za każde naruszenie (art. 92a ust. 1 ustawy o transporcie drogowym), a sumę kar ograniczają limity — 12 000 zł dla jednej kontroli drogowej i od 15 000 do 30 000 zł dla kontroli w przedsiębiorstwie. W tym artykule opisujemy samą kontrolę: kto ją przeprowadza, co sprawdza, kto poza przewoźnikiem może zostać ukarany, kiedy kary się nie nakłada i jak się odwołać. Konkretne kwoty za najczęstsze naruszenia zebraliśmy w artykule 10 naruszeń, które sprawdza ITD.
Na egzaminie CKZ ta wiedza łączy moduł F (dostęp do rynku, nadzór) i moduł C (czas pracy, tachografy — bo tam kary padają najczęściej). W zadaniach trzeba umieć ocenić, kto odpowiada i jaki limit zastosować.
Kto kontroluje przewoźników
- Inspekcja Transportu Drogowego — wojewódzcy inspektorzy transportu drogowego (WITD) i Główny Inspektor Transportu Drogowego (GITD). Kontrolują na drodze i w przedsiębiorstwie.
- Policja, Straż Graniczna, Krajowa Administracja Skarbowa — w zakresie przewidzianym w ustawie, głównie kontrole drogowe. Jeżeli Policja ujawni naruszenie zagrożone karą z ustawy o transporcie drogowym, przekazuje dokumenty wojewódzkiemu inspektorowi transportu drogowego, który prowadzi postępowanie (art. 93 ust. 4–5).
- Państwowa Inspekcja Pracy — czas pracy kierowców jako pracowników (Kodeks pracy, ustawa o czasie pracy kierowców). O różnicach w artykule Czas pracy kierowcy a Kodeks pracy.
Kontrola drogowa — co sprawdza inspektor
Typowy zakres kontroli drogowej:
- dokumenty: wypis z zezwolenia lub licencji, prawo jazdy z kodem 95 (albo karta kwalifikacji kierowcy), świadectwo kierowcy (kierowca z państwa trzeciego), dokumenty przewozowe (CMR),
- tachograf i karta kierowcy — kierowca musi okazać zapisy z bieżącego dnia i 56 poprzednich dni (o tachografach: Rozporządzenie 165/2014),
- czas jazdy, przerwy, odpoczynki (561/2006 w praktyce),
- masy, naciski i wymiary (Masy, wymiary i naciski osi),
- zabezpieczenie ładunku (Mocowanie ładunku),
- stan techniczny pojazdu,
- przy przewozach szczególnych: ADR, ATP, zwierzęta, a przy kabotażu — dowody przewozów (Kabotaż).
Kierowca odpowiada za własne wykroczenia (mandat, grzywna). Przewoźnik — administracyjnie: kara pieniężna nakładana w drodze decyzji administracyjnej przez organ właściwy ze względu na miejsce kontroli (art. 93 ust. 1).
Kontrola w przedsiębiorstwie
Kontrola w siedzibie obejmuje dłuższy okres i dokumentację całej firmy: dane pobrane z tachografów i kart kierowców, ewidencję czasu pracy, wynagrodzenia (także przy delegowaniu), umowy z kierowcami, dokumenty dotyczące zarządzającego transportem i bazy eksploatacyjnej.
Do kontroli przedsiębiorcy stosuje się co do zasady Prawo przedsiębiorców (m.in. zawiadomienie o zamiarze wszczęcia kontroli i limity czasu kontroli), z wyjątkami w ustawach szczególnych. Przedsiębiorca prowadzi i przechowuje w siedzibie książkę kontroli — papierową albo elektroniczną (art. 57 Prawa przedsiębiorców). Niezależnie od tego organ, który wydał zezwolenie, kontroluje co najmniej raz na 5 lat, czy firma nadal spełnia wymogi dostępu do zawodu (art. 84 u.t.d.).
Ile wynosi kara — taryfikator z załączników nr 3 i 4
Art. 92a ust. 1 przewiduje karę od 50 do 12 000 zł za każde naruszenie. Kwotę za konkretne naruszenie wskazuje załącznik nr 3 do ustawy — każda pozycja ma stałą kwotę, a organ przypisuje naruszenie do pozycji, a nie ustala kary uznaniowo. Załącznik obejmuje m.in. naruszenia dotyczące dostępu do rynku (zezwolenia, licencje, kabotaż), czasu prowadzenia pojazdu i odpoczynków, tachografów, przewozu towarów niebezpiecznych, żywności (ATP), zwierząt, masy i wymiarów pojazdów oraz delegowania kierowców.
Osobno odpowiada zarządzający transportem (i inne osoby wykonujące czynności związane z przewozem): od 50 do 2 000 zł za naruszenie, najwyżej 3 000 zł za jedną kontrolę — według załącznika nr 4 (art. 92a ust. 2 i 4).
Limity sumy kar (art. 92a)
| Sytuacja | Limit sumy kar |
|---|---|
| Jedna kontrola drogowa | 12 000 zł |
| Kontrola w przedsiębiorstwie — średnio do 10 kierowców | 15 000 zł |
| — powyżej 10 do 50 kierowców | 20 000 zł |
| — powyżej 50 do 250 kierowców | 25 000 zł |
| — powyżej 250 kierowców | 30 000 zł |
| Kontrola w podmiocie wykonującym inne czynności związane z przewozem (np. załadowca, spedytor) | 40 000 zł |
Liczbę kierowców ustala się jako średnią arytmetyczną z 6 miesięcy przed dniem rozpoczęcia kontroli. Do kierowców wlicza się także osoby niezatrudnione przez przewoźnika, które osobiście wykonują przewozy na jego rzecz (art. 92a ust. 5–6).
Odrębne, znacznie wyższe limity dotyczą krajowego przewozu osób na podstawie licencji z art. 5b ust. 1 (do 120 000 zł) i pośrednictwa przy przewozie osób (do 1 000 000 zł za naruszenia z jednej kontroli drogowej). Na egzaminie CKZ dla przewozu rzeczy najważniejsze są limity z tabeli powyżej.
Kto jeszcze może dostać karę
Kara z art. 92a nie dotyczy tylko przewoźnika. Ustawa pozwala ukarać także podmioty wykonujące czynności związane z przewozem — m.in. spedytora, nadawcę, odbiorcę, podmiot wykonujący czynności ładunkowe, organizatora transportu i podwykonawcę — jeżeli wiedzieli albo, w świetle wszystkich istotnych okoliczności, powinni byli wiedzieć, że zlecone przez nich usługi transportowe wiążą się z naruszeniem (art. 92a ust. 11). Przykład: zlecenie z terminem dostawy, którego nie da się dotrzymać bez przekroczenia czasu jazdy.
Kiedy kary się nie nakłada
- Art. 92b — kary za naruszenie przepisów o czasie prowadzenia pojazdu, przerwach i odpoczynkach nie nakłada się, jeżeli przewoźnik zapewnił właściwą organizację i dyscyplinę pracy umożliwiającą kierowcom przestrzeganie przepisów oraz prawidłowe zasady wynagradzania (bez premii zachęcających do łamania przepisów).
- Art. 92c — postępowania nie wszczyna się, a wszczęte umarza, jeżeli okoliczności i dowody wskazują, że podmiot nie miał wpływu na naruszenie, a doszło do niego wskutek zdarzeń, których nie mógł przewidzieć; jeżeli za to samo naruszenie inny uprawniony organ (także zagraniczny) już nałożył karę; albo jeżeli od ujawnienia naruszenia minęły ponad 2 lata.
W praktyce kluczowe jest udokumentowanie należytej staranności: regulamin pracy kierowców, szkolenia, regularne pobieranie i analiza danych z tachografów i kart, reagowanie na wcześniejsze naruszenia (pisemne pouczenia, kary porządkowe). Firma, która terminowo pobiera dane z kart kierowców, analizuje je i dokumentuje rozmowy z kierowcami, ma znacznie lepszą pozycję w postępowaniu.
Odwołanie od decyzji
- Decyzję w I instancji wydaje organ właściwy ze względu na miejsce kontroli — przy kontrolach ITD (i przekazanych przez Policję) wojewódzki inspektor transportu drogowego.
- Od decyzji WITD przysługuje odwołanie do Głównego Inspektora Transportu Drogowego w terminie 14 dni od doręczenia, wnoszone za pośrednictwem organu, który ją wydał (Kodeks postępowania administracyjnego).
- Na decyzję ostateczną przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Decyzja ostateczna podlega wykonaniu po 30 dniach od doręczenia, a gdy przewoźnik wniesie skargę, organ z urzędu wstrzymuje jej wykonanie (art. 93 ust. 2).
- Karę płaci się w ciągu 14 dni od dnia, w którym decyzja stała się wykonalna (art. 94 ust. 2).
Kary a dobra reputacja
Kara pieniężna to nie wszystko. Naruszenia najpoważniejsze (załącznik IV do rozporządzenia 1071/2009) i powtarzające się poważne naruszenia (klasyfikacja z rozporządzenia 2016/403) są podstawą postępowania w sprawie dobrej reputacji przewoźnika i zarządzającego transportem. Utrata dobrej reputacji oznacza cofnięcie zezwolenia, a dla zarządzającego — uznanie go za niezdolnego do kierowania operacjami transportowymi. Zobacz ERRU — rejestry przewoźników i Użyczanie CKZ — ryzyko prawne.
Co z tego na egzamin CKZ
- Kara dla przewoźnika: 50–12 000 zł za każde naruszenie (art. 92a ust. 1); dla zarządzającego transportem: 50–2 000 zł, maks. 3 000 zł za kontrolę.
- Limit jednej kontroli drogowej: 12 000 zł.
- Limity kontroli w przedsiębiorstwie: 15 / 20 / 25 / 30 tys. zł zależnie od liczby kierowców (średnia z 6 miesięcy), 40 tys. zł dla podmiotów wykonujących inne czynności związane z przewozem.
- Kierowca — mandat; przewoźnik — decyzja administracyjna; odwołanie do GITD w 14 dni.
- Kara może dotyczyć także załadowcy, nadawcy, odbiorcy, spedytora (gdy wiedzieli lub powinni byli wiedzieć).
- Art. 92b (organizacja pracy) i art. 92c (brak wpływu, 2 lata).
Przećwicz to w module F i module C bazy pytań.
Najczęstsze pytania
Czy dwa naruszenia czasu jazdy z tej samej kontroli drogowej mogą dać łącznie 15 000 zł? Nie. Suma kar z jednej kontroli drogowej nie może przekroczyć 12 000 zł (wyższe limity dotyczą tylko przewozu osób na licencji z art. 5b ust. 1 i pośrednictwa przy przewozie osób).
Czy kierowca na B2B liczy się do limitu kar w kontroli w firmie? Tak — do liczby kierowców wlicza się także osoby niezatrudnione, które osobiście wykonują przewozy na rzecz przewoźnika.
Czy kara wyklucza mandat dla kierowcy? Nie. Kierowca odpowiada za swoje wykroczenia (mandat), przewoźnik — administracyjnie (kara pieniężna). To dwa odrębne tryby.
Ten temat należy do modułu F egzaminu CKZ (Dostęp do rynku). Sprawdź się na pytaniach z modułu F albo rozwiąż darmowy test CKZ online (64 pytania, jak na egzaminie ITS). Pełne przygotowanie do egzaminu CKZ przewoźnika obejmuje testy ze wszystkich modułów i zadania praktyczne.
Przygotuj się do egzaminu CKZ
Baza ma 9 działów: 8 modułów egzaminu (A–H) i dział O z pytaniami specyficznymi dla przewozu osób. Do tego zadania praktyczne z czasu pracy i kosztów.